Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học và THCS Na Son nằm tại xã Na Son, tỉnh Điện Biên, một khu vực miền núi nơi điều kiện hạ tầng kinh tế và xã hội vẫn còn nhiều hạn chế. Phần lớn người dân sinh sống dựa vào sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ; địa hình xa xôi cùng điều kiện tự nhiên khắc nghiệt khiến việc tiếp cận các dịch vụ công, đặc biệt là giáo dục, trở thành một thách thức thường trực.

Ngôi trường hiện phục vụ hơn 370 học sinh trong độ tuổi từ 11 đến 14, phần lớn là con em các cộng đồng dân tộc thiểu số như H’Mông và Thái. Với mô hình bán trú, công trình không chỉ là nơi học tập mà còn là không gian sinh hoạt của học sinh từ thứ Hai đến thứ Sáu. Trong bối cảnh nhiều bản làng nằm cách xa trường hàng giờ di chuyển, hình thức tổ chức này giúp duy trì cơ hội tiếp cận giáo dục ổn định cho trẻ em vùng cao.

Dự án nằm trong một chương trình xây dựng trường học dài hạn, hướng tới việc phát triển các mô hình công trình có thể nhân rộng và thích ứng với nhiều địa điểm khác nhau. Thiết kế vì vậy được tổ chức theo dạng module, cho phép điều chỉnh quy mô hoặc cấu hình công trình tùy theo điều kiện địa hình và nhu cầu sử dụng tại từng địa phương.

Các lớp học được bố trí theo tuyến tính, tạo thành một khối nhà dài với mái dốc nhẹ. Dọc theo mặt đứng là hệ hiên sâu chạy liên tục, đóng vai trò lớp đệm khí hậu và mở rộng không gian sử dụng ra bên ngoài lớp học. Hiên giúp giảm bức xạ trực tiếp, hạn chế mưa hắt và tạo ra một vùng chuyển tiếp linh hoạt, nơi học sinh có thể tụ tập, nghỉ ngơi hoặc tham gia các hoạt động học tập không chính thức.

Vật liệu chính của công trình là tường gạch đất không sơn trát. Lựa chọn này thể hiện tính trung thực của vật liệu đồng thời tận dụng kỹ năng xây dựng vốn quen thuộc với thợ địa phương. Việc để lộ bề mặt vật liệu và cấu kiện giúp giảm chi phí hoàn thiện và đơn giản hóa công tác bảo trì trong quá trình sử dụng.

Các giải pháp vi khí hậu ưu tiên tính thụ động. Hệ thống thông gió tự nhiên kết hợp với ánh sáng gián tiếp giúp duy trì môi trường học tập ổn định. Trần nhẹ và quạt trần được bổ sung nhằm tăng cường lưu thông không khí, đảm bảo sự thoải mái cho người sử dụng trong điều kiện khí hậu nóng ẩm.

Kiến trúc của trường Na Son phát triển trực tiếp từ những điều kiện thực tế của địa phương như địa hình, khí hậu, kỹ năng xây dựng và nhu cầu sử dụng hàng ngày. Công trình gợi ra một cách tiếp cận giản dị nhưng hiệu quả đối với kiến trúc trường học ở vùng cao, nơi tính bền vững không chỉ nằm ở giải pháp kỹ thuật mà còn ở khả năng gắn kết với cộng đồng và bối cảnh.